Εδώ και επτά χρόνια, το επιτελείο εξωτερικής πολιτικής της Άγκυρας αντιμετωπίζει το θαλάσσιο μνημόνιο του 2019 με την Τρίπολη ως ένα αδιαμφισβήτητο «ατού» — μια χαρτογραφική φαντασίωση γνωστή ως «Γαλάζια Πατρίδα», η οποία αποσκοπεί στο να σβήσει τα ελληνικά νησιά από τον χάρτη και να καταστήσει όμηρο τις ενεργειακές υποδομές της Ανατολικής Μεσογείου.
Αυτή την εβδομάδα, καθώς το γαλλικό ερευνητικό σκάφος «Abeille Marengo» απέπλευσε από το Ηράκλειο για να συνεχίσει τη χαρτογράφηση του βυθού στο πλαίσιο του έργου «Great Sea Interconnector» (GSI), η ψευδαίσθηση αυτή προσέκρουσε σε μια ψυχρή, καλά μελετημένη διπλωματική παγίδα.
Η επιχείρηση, που σχεδιάστηκε με χειρουργική ακρίβεια από την Ελλάδα, την Κυπριακή Δημοκρατία και τη Γαλλία, δεν περιορίστηκε απλώς στο να παρακάμψει τις τουρκικές θαλάσσιες αξιώσεις· αξιοποίησε το διεθνές δίκαιο ως εργαλείο, καθιστώντας τις αξιώσεις αυτές άνευ ουσίας.
Στο πεδίο της θαλάσσιας κυριαρχίας, όπου διακυβεύονται πολλά, ο τρόπος με τον οποίο τίθεται ένα ερώτημα έχει τόση σημασία όση και η ίδια η απάντηση.
Το καλοκαίρι του 2024, η τουρκική «διπλωματία των κανονιοφόρων» κατάφερε να εκφοβίσει το ιταλικό σκάφος «Ievoli Relume», αναγκάζοντάς το να διακόψει τις έρευνες ανοιχτά της Κάσου.
Η Άγκυρα ανέμενε μια επανάληψη του σκηνικού: έναν Ευρωπαίο ανάδοχο, σε κατάσταση αμηχανίας, να ζητά άδειες από την Τουρκία — επικυρώνοντας, με τον τρόπο αυτό, το Μνημόνιο Συνεννόησης Τουρκίας-Λιβύης στη διεθνή σκηνή.
Αντ' αυτού, η Αθήνα, η Λευκωσία και το Παρίσι άλλαξαν τους όρους του παιχνιδιού.
Ο γαλλικός κολοσσός στον τομέα των καλωδίων, Nexans, υπέβαλε επίσημα αιτήματα αδειοδότησης αποκλειστικά στην Ελλάδα και την Κύπρο —τα μόνα νόμιμα παράκτια κράτη σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).
Όταν, στη συνέχεια, γαλλικοί διπλωματικοί δίαυλοι επικοινώνησαν με την Άγκυρα, δεν το έπραξαν με ύφος ικετευτικό, ζητώντας τουρκική άδεια. Προέβησαν απλώς σε μια τυπική ενημερωτική γνωστοποίηση.
Στο δίκαιο της θάλασσας, η γνωστοποίηση των συντεταγμένων ενός πλοίου σε τρίτο μέρος αποτελεί μια στοιχειώδη κίνηση ευγένειας για λόγους ασφαλείας —κάτι αντίστοιχο με το να ενημερώσεις τον γείτονά σου ότι πρόκειται να επισκευάσεις τον δρόμο εισόδου στο σπίτι σου, ώστε να μην παρκάρει μπροστά του.
Μια τέτοια ενέργεια δεν παρέχει καμία δικαιοδοσία, κανένα δικαίωμα άσκησης βέτο και καμία νομική αναγνώριση.
Αιφνιδιασμένοι από μια κίνηση που δεν τους προσέφερε κανένα νομικό έρεισμα, οι Τούρκοι αξιωματούχοι κατέφυγαν σε διπλωματικό θέατρο.
Αφού αρχικά εξέδωσαν τις αναμενόμενες αντι-NAVTEX και χαρακτήρισαν τη γαλλική αποστολή «μη εξουσιοδοτημένη», η Άγκυρα άλλαξε απότομα στάση.
Μέχρι την Τρίτη, τα τουρκικά κρατικά μέσα ενημέρωσης και διπλωματικές πηγές υποστήριζαν μετ’ επιτάσεως ότι η Τουρκία είχε «δώσει τη συγκατάθεσή της» και είχε «ανάψει το πράσινο φως» για την αποστολή του πλοίου Abeille Marengo, με τον Υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν να διαβεβαιώνει το εγχώριο κοινό ότι «όλα είναι φυσιολογικά, όλα είναι καλά».
Η απόγνωση πίσω από αυτόν τον χειρισμό της επικοινωνιακής εικόνας είναι έκδηλη. Δεν μπορείς να «παρέχεις άδεια» σε κάποιον που δεν τη ζήτησε ποτέ.
Η Αθήνα και η Λευκωσία κατέρριψαν άμεσα το αφήγημα, χαρακτηρίζοντας τη NAVTEX της Άγκυρας —η οποία εξυπηρετεί αποκλειστικά τα δικά της συμφέροντα— ως νομικά «άκυρη» και «άνευ αποτελέσματος», ενώ παράλληλα εξέδωσαν αντι-NAVTEX.
Προσποιούμενη ότι παρέχει άδεια σε ένα σκάφος που έπλεε ήδη βάσει αδειών από την Ελλάδα και την Κύπρο, η Άγκυρα αποκάλυψε, άθελά της, το κενό περιεχόμενο των απειλών της περί αποκλεισμού.
Γιατί η Άγκυρα έκανε πίσω, αντί να στείλει φρεγάτες όπως είχε πράξει το 2024; Διότι η παγίδα είχε «δόντια».
1. Η Ευρωπαϊκή Ασπίδα: Σε αντίθεση με μια διμερή διαφορά μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας, το GSI αποτελεί ένα εμβληματικό «Έργο Κοινού Ενδιαφέροντος» της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο υποστηρίζεται από χρηματοδότηση άνω των 650 εκατ. ευρώ από τις Βρυξέλλες, υλοποιείται από γαλλική εταιρεία και προστατεύεται από σκάφος υπό γαλλική σημαία.
Η παρεμπόδιση του «Abeille Marengo» θα σήμαινε άμεση ναυτική αντιπαράθεση με το Παρίσι —μια ισχυρή δύναμη της ΕΕ, που διαθέτει πυρηνικά όπλα και συνδέεται με την Ελλάδα μέσω συμφώνου αμοιβαίας άμυνας— σε μια χρονική στιγμή κατά την οποία η Άγκυρα επιδιώκει ενεργά την αποκατάσταση των σχέσεών της με την Ευρώπη και την αναβάθμιση του ρόλου της στη διεθνή σκηνή.
2. Τα Δεδομένα στον Βυθό: Κάθε ναυτικό μίλι που χαρτογραφεί το «Abeille Marengo» μεταξύ Κρήτης και Κύπρου, από σήμερα έως τον Μάρτιο του 2027, διαμορφώνει μια μη αναστρέψιμη πραγματικότητα —τόσο σε φυσικό όσο και σε νομικό επίπεδο.
Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, η συνεπής και αδιαμφισβήτητη άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων εδραιώνει τη δικαιοδοσία πολύ πιο αποτελεσματικά από ό,τι οι χάρτες που σχεδιάζονται στα χαρτιά, στην Άγκυρα ή την Τρίπολη.
Επί χρόνια, η επικρατούσα αντίληψη σε ορισμένες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ήταν ότι τα μεγάλα έργα υποδομής στην Ανατολική Μεσόγειο θα μπορούσαν να προχωρήσουν μόνο μέσω του κατευνασμού του αναθεωρητισμού της Άγκυρας.
Η ανάπτυξη του «Abeille Marengo» αποδεικνύει ακριβώς το αντίθετο.
Όταν η Ευρώπη τάσσεται σταθερά υπέρ του διεθνούς δικαίου και συνδυάζει τη νομική αυστηρότητα με τη στρατηγική αποφασιστικότητα, ο θαλάσσιος μαξιμαλισμός της Τουρκίας εξανεμίζεται, περιοριζόμενος σε κενά περιεχομένου δελτία Τύπου.
Το έργο του καλωδίου προχωρά. Τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας και της Κύπρου ασκήθηκαν πλήρως. Και η Άγκυρα κατέληξε να εκδίδει φανταστικές άδειες για ένα πλοίο που ουδέποτε σταμάτησε για να ζητήσει έγκριση.
