Γυρίστε το μυαλό σας ακριβώς 6 χρόνια πίσω. Είναι το καλοκαίρι του 2020 και η Βρετανία βιώνει αυτό που οι σχολιαστές της περιέγραψαν άδοξα ως «εκδίκηση». Η δολοφονία του Τζορτζ Φλόιντ από έναν αστυνομικό της Μινεάπολης έστειλε εκατοντάδες χιλιάδες Βρετανούς στους δρόμους. Αγάλματα ανατράπηκαν. Εταιρείες εξέδωσαν δηλώσεις ταπείνωσης. Αστυνομικοί - Βρετανοί αστυνομικοί, σε βρετανικές πόλεις, που αστυνομεύουν Βρετανούς - γονάτισαν μπροστά σε διαδηλωτές. Το μήνυμα, που επαναλαμβανόταν ασταμάτητα από πολιτικούς, δημοσιογράφους και ιδρύματα κάθε είδους, ήταν σαφές: ο ρατσισμός σκοτώνει και θα κάνουμε ό,τι χρειαστεί για να διασφαλίσουμε ότι δεν θα ξανασυμβεί ποτέ.
Έξι χρόνια αργότερα, ένας 18χρονος φοιτητής ονόματι Χένρι Νόβακ μαχαιρώθηκε πέντε φορές σε έναν δρόμο του Σαουθάμπτον. Καθώς αιμορραγούσε, είπε στους αστυνομικούς που έφτασαν στο σημείο ακριβώς τι είχε συμβεί: είχε μαχαιρωθεί από τον Βίκρουμ Ντίγκουα, ο οποίος στεκόταν κοντά. Ο Ντίγκουα, από την πλευρά του, είπε στους αστυνομικούς κάτι άλλο: ότι είχε πέσει θύμα ρατσιστικής επίθεσης.
Οι αστυνομικοί πίστεψαν τον Ντίγκουα και του πέρασαν χειροπέδες. Καθώς έχανε τις αισθήσεις του, ακούγονταν σε βίντεο από κάμερα σώματος να επαναλαμβάνει τις λέξεις «Δεν μπορώ να αναπνεύσω» — τις ίδιες τέσσερις λέξεις που, έξι χρόνια νωρίτερα, είχαν γίνει η καθοριστική φράση ενός πολιτικού κινήματος. Ήταν γραμμένες σε τοιχογραφίες. Φωνάζονταν σε πορείες. Τυπώνονταν σε μπλουζάκια. Ειπώθηκαν στο βήμα του Κογκρέσου των Ηνωμένων Πολιτειών και αναφέρονταν σε κοινοβουλευτικές συζητήσεις στο Γουέστμινστερ. Όταν Βρετανοί αστυνομικοί γονάτισαν στους δρόμους του Λονδίνου, ήταν αυτές οι λέξεις για τις οποίες γονάτιζαν.
Τα τελευταία λόγια του Χένρι Νόβακ, που καταγράφηκαν σε βίντεο από κάμερα σώματος που δημοσίευσε η αστυνομία του Χαμσάιρ τις πρώτες πρωινές ώρες μιας Τρίτης — τα μέσα της νύχτας, όταν οι λιγότεροι άνθρωποι θα το έβλεπαν — ήταν τα ίδια. «Δεν μπορώ να αναπνεύσω». Τα είπε ενώ ήταν δεμένος με χειροπέδες στο πεζοδρόμιο, αιμορραγώντας από πέντε μαχαιριές, σε αστυνομικούς που είχαν αποφασίσει ότι ο άνθρωπος που του έβαλε αυτές τις πληγές ήταν το πραγματικό θύμα.
Δεν θα δείτε τα λόγια του Χένρι γραμμένα σε τοιχογραφία. Κανένας πολιτικός δεν θα τα παραθέσει στη Βουλή των Κοινοτήτων. Καμία εταιρεία δεν θα αλλάξει το λογότυπό της. Το ίδιο κατεστημένο που έκανε τέσσερις λέξεις αθάνατες όταν τις είπε ένας μαύρος άνδρας στη Μινεάπολη, αντιμετώπισε τις ίδιες τέσσερις λέξεις, που είπε ένα λευκό αγόρι που πέθαινε σε έναν δρόμο του Σαουθάμπτον, με αυτό που μπορεί να περιγραφεί μόνο ως αποφασιστική, θεσμική σιωπή.
Αυτή η σιωπή δεν είναι ουδέτερη. Είναι μια δήλωση. Σας λέει ακριβώς ποιανού τα βάσανα έχει αποφασίσει ότι μετράνε και ποιανού όχι. Και δεν προκλήθηκε από τον παλιό ρατσισμό - όχι από σκίνχεντ - αλλά από τους ανθρώπους που πέρασαν έξι χρόνια λέγοντάς σας ότι τον είχαν καταργήσει.
Ο Ντίγκβα καταδικάστηκε για φόνο την περασμένη εβδομάδα και καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη. Η αστυνομία του Χαμσάιρ εξέδωσε δημόσια συγγνώμη, η IOPC ξεκίνησε έρευνα και μια χώρα που είχε περάσει το μεγαλύτερο μέρος μιας δεκαετίας ακούγοντας διαλέξεις για το μοναδικό και ασυγχώρητο κακό του ρατσισμού έμεινε να συλλογιστεί τι είχε στην πραγματικότητα παράγει ο αντιρατσισμός της.
Η απάντηση, αν είστε διατεθειμένοι να το εξετάσετε ειλικρινά, είναι η εξής: μια νέα μορφή ρατσισμού. Ένας γραφειοκρατικός ρατσισμός. Ένας πραγματικά θεσμοθετημένος ρατσισμός. Ένας ρατσισμός που ξεπλένεται τόσο καλά μέσω της γλώσσας της προόδου και της ένταξης που οι άνθρωποι που τον επιβάλλουν πιστεύουν πραγματικά ότι βρίσκονται στη σωστή πλευρά της ιστορίας.
Πώς αλλιώς ονομάζετε ένα σύστημα στο οποίο ο λόγος ενός ετοιμοθάνατου εφήβου μετράει λιγότερο από τον λόγο του δολοφόνου του λόγω του χρώματος του δέρματός του;
Για να καταλάβετε πώς φτάσαμε εδώ, πρέπει να καταλάβετε τι έκανε στην πραγματικότητα η «εκδίκηση» μετά τον Φλόιντ στους βρετανικούς θεσμούς - ειδικά στην αστυνομία. Η αντίδραση στον θάνατο του Φλόιντ δεν ήταν απλώς συναισθηματική. Ήταν ιδεολογική και συστηματική. Οι δυνάμεις σε όλη τη χώρα υποβλήθηκαν σε υποχρεωτική εκπαίδευση για την ποικιλομορφία και τον αντιρατσισμό. Η αρχή που εντυπώθηκε στους αξιωματικούς, ρητά ή σιωπηρά, ήταν ότι οι κατηγορίες για ρατσισμό πρέπει να λαμβάνονται με τη μέγιστη σοβαρότητα - ότι η ιστορική αποτυχία των θεσμών να πιστέψουν ότι τα θύματα ρατσισμού από μειονότητες ήταν το προπατορικό αμάρτημα και χρειαζόταν εξιλέωση.
Ο ρατσισμός είναι κακός. Η προσπάθεια αντιμετώπισής του είναι καλή. Το πρόβλημα είναι τι συμβαίνει όταν το εφαρμόζεις χωρίς κρίση στον πραγματικό κόσμο: εκπαιδεύεις τους αστυνομικούς να ζυγίζουν τόσο πολύ έναν ισχυρισμό περί ρατσισμού που υπερισχύει των αποδεικτικών στοιχείων που έχουν μπροστά τους. Παράγεις ακριβώς το αποτέλεσμα που είδαμε στο Σαουθάμπτον - έναν άντρα να αιμορραγεί μέχρι θανάτου στο πεζοδρόμιο, να ζητιανεύει βοήθεια, να του λένε οι αστυνομικοί που θα έπρεπε να του σώζουν τη ζωή ότι δεν πιστεύουν ότι έχει μαχαιρωθεί.
Αυτό που είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό σε αυτή την υπόθεση είναι ο τρόπος με τον οποίο αντικατοπτρίζει, σχεδόν ακριβώς, την αδικία που υποτίθεται ότι είχε σχεδιαστεί για να αποτρέψει το κίνημα. Ο Τζορτζ Φλόιντ πέθανε λέγοντας «Δεν μπορώ να αναπνεύσω» ενώ ένας αστυνομικός γονάτισε στον λαιμό του. Ο Χένρι Νόβακ πέθανε λέγοντας «Δεν μπορώ να αναπνεύσω» ενώ αστυνομικοί γονάτισαν στην πλάτη του και του πέρασαν χειροπέδες. Το βρετανικό κατεστημένο που έκλαιγε για τον Φλόιντ ήταν εμφανώς σιωπηλό για τον Νόβακ. Οι πολιτικοί που διαδήλωσαν στους δρόμους του Λονδίνου το 2020 δεν έσπευσαν στις κάμερες. Οι εταιρείες που άλλαξαν τα λογότυπά τους και χρηματοδότησαν πρωτοβουλίες ποικιλομορφίας δεν έχουν εκδώσει δηλώσεις.
Αυτό δεν είναι ατύχημα, ούτε καν έκπληξη. Είναι η λογική συνέπεια μιας ιδεολογίας που στην πραγματικότητα δεν αντιτίθεται στον ρατσισμό - απλώς αναθέτει τους αποδεκτούς στόχους της.
Θέλω να είμαι ακριβής εδώ, επειδή η ακρίβεια έχει σημασία. Δεν λέω ότι οι αστυνομικοί που παρευρέθηκαν στο σημείο εκείνο το βράδυ είναι κακοί άνθρωποι ή ότι έβαλαν στόχο να αφήσουν τον Χένρι Νόβακ να πεθάνει. Πιστεύω, στην πραγματικότητα, το αντίθετο: ότι ακολουθούσαν το πνεύμα της εκπαίδευσής τους και της κουλτούρας που είχε χτιστεί γύρω τους, με καλή πίστη, όλα αυτά τα χρόνια. Το πρόβλημα δεν είναι τα άτομα. Το πρόβλημα είναι το σύστημα που τους παρήγαγε - ένα σύστημα που τους δίδαξε, στην πραγματικότητα, ότι ένας ισχυρισμός για ρατσισμό είναι ένα ατού που υπερισχύει της κανονικής ανακριτικής διαδικασίας, της κανονικής ιατρικής κοινής λογικής και της κανονικής ανθρώπινης κρίσης.
Αυτό το σύστημα χτίστηκε με τις καλύτερες προθέσεις, από ανθρώπους που ήθελαν πραγματικά να αντιμετωπίσουν τις πραγματικές αδικίες. Και έχει δημιουργήσει μια κουλτούρα αστυνόμευσης στην οποία ένας δολοφόνος μπορεί να μαχαιρώσει έναν έφηβο πέντε φορές, να ισχυριστεί ότι είναι θύμα ρατσισμού και να παρακολουθεί τους αστυνομικούς να του βάζουν χειροπέδες να αιμορραγεί στον δρόμο.
Δεν θα αναγνωρίσουν αυτό που έχτισαν. Θα πουν ότι επρόκειτο για μια μεμονωμένη αποτυχία μεμονωμένων αξιωματικών, όχι για ένα συστημικό πρόβλημα. Θα πουν ότι η έγερση αυτής της υπόθεσης αποτελεί από μόνη της μια μορφή ρατσισμού - μια προσπάθεια υπονόμευσης των νόμιμων προσπαθειών κατά του ρατσισμού, εμμένοντας σε μια υπόθεση αιχμής. Θα πουν, όπως λένε πάντα, ότι το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι δεν έχουμε προχωρήσει αρκετά.
Αλλά αυτό το παιχνίδι έχει τελειώσει. Όποιος έχει τα μάτια να δει και τα αυτιά να ακούσει την αλήθεια ξέρει τι συνέβη εδώ. Ένας νεαρός άνδρας είναι νεκρός. Ο δολοφόνος του εκμεταλλεύτηκε μια ιδεολογία για να ξεφύγει από τη δικαιοσύνη, έστω και για λίγο. Και οι θεσμοί που μεταρρυθμίστηκαν στο όνομα του αντιρατσισμού είναι τώρα ανοιχτά ρατσιστικοί εναντίον των λευκών.
