ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΑ ΘΡΑΝΙΑ

Α) Η άποψή μας για την εκπαίδευση εκφράζεται στην διάλεξη του Κορνήλιου Καστοριάδη (βίντεο).

Η διάλεξη που έδωσε ο Κορνήλιος Καστοριάδης στο Βαφοπούλειο πνευματικό κέντρο Θεσσαλονίκης, στις 22 Φεβρουαρίου 1993, με θέμα (όπως εκδόθηκε γραπτώς): "Αισχύλεια ανθρωπογονία και Σοφόκλεια αυτοδημιουργία του ανθρώπου".

Πρόκειται για την διάλεξη ολοκληρωμένη, χωρίς καμιά απώλεια από το μαγνητοφωνημένο υλικό. Ο Καστοριάδης, κατά την μεταφορά της στον γραπτό λόγο, δεν συμπεριέλαβε σύντομα σχόλια, παρενθέσεις και επεξηγήσεις που έκανε κατά την προφορική του ομιλία, πράγμα βοηθητικό για τον αναγνώστη, που παράλληλα με την ακρόαση, θα έχει μπροστά του και το κείμενο που υπάρχει, ως πρώτο κεφάλαιο, στο βιβλίο: Κορνήλιος Καστοριάδης, ανθρωπολογία, πολιτική, φιλοσοφία, πέντε διαλέξεις στην Βόρειο Ελλάδα. Υψιλον Βιβλία 2001.

Β) Μήνυμα του Περιφερειάρχη Αττικής Γ. Πατούλη με αφορμή την έναρξη της νέας

σχολικής χρονιάς

«Θα συνεχίσουμε να επενδύουμε στη γνώση και την άρτια εκπαίδευση της νέας

γενιάς γιατί είναι το μέλλον της πατρίδας μας»

Σήμερα ξεκινά ένα νέο «ταξίδι» γνώσης για όλα τα παιδιά. Εύχομαι σε όλους τους μαθητές

και το εκπαιδευτικό προσωπικό μία καλή, δημιουργική και κυρίως ασφαλή χρονιά, που θα

τους δώσει την ευκαιρία να εμπλουτίσουν τις εκπαιδευτικές τους εμπειρίες και να

απολαύσουν τα αγαθά της γνώσης.

Ως Περιφέρεια Αττικής, προτεραιότητά μας είναι και αυτή τη χρονιά να διασφαλίσουμε ότι η

σχολική περίοδος θα κυλήσει σε ασφαλείς συνθήκες για τους μαθητές και το εκπαιδευτικό

προσωπικό.

Σε αυτό το πλαίσιο ήδη εστιάζουμε στους αυστηρούς ελέγχους για την τήρηση των

υγειονομικών κανόνων, κατά προτεραιότητα στα σχολεία καθώς και στα οχήματα που

μεταφέρουν μαθητές, ενώ θα συνεχίσουμε να συνδράμουμε με όσα μέσα διαθέτουμε, όπου

απαιτείται.

Παράλληλα, εκτελούμε ένα μεγάλο πρόγραμμα δημιουργίας νέων σχολείων κι ενίσχυσης του

εξοπλισμού των ήδη υπαρχόντων, σε όλη την Αττική, για να διασφαλίσουμε ότι τα παιδιά μας

θα μαθαίνουν γράμματα σε σύγχρονες κι ασφαλείς σχολικές υποδομές. 

Και αυτό αποδεικνύεται στην πράξη από τις 45 ενταγμένες δράσεις σχολικών έργων και

μελετών που χρηματοδοτούνται με περισσότερα από 77 εκ. € από το ΠΕΠ Αττικής 2014-

2020 και δικαιούχο τις Κτιριακές Υποδομές ΑΕ.

Και επιπρόσθετα στο νέο Περιφερειακό Πρόγραμμα Αττική 2021-2027 το οποίο εγκρίθηκε

στα τέλη του Αυγούστου του 2022, προβλέπονται πάνω από 120 εκ. ευρώ για τον

Εκσυγχρονισμό Μονάδων πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και του

εξοπλισμού σχολικών μονάδων, την Επέκταση Μονάδων Προσχολικής Εκπαίδευσης και την

ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων μεταξύ των οποίων και υφιστάμενων σχολικών κτιρίων.

Για εμάς αποτελεί διαχρονικά προτεραιότητα η δυνατότητα πρόσβασης όλων των παιδιών,

χωρίς εξαίρεση, στα αγαθά της μόρφωσης, σε ένα ασφαλές και σύγχρονο σχολικό

περιβάλλον, καθώς αποτελεί βαθιά μας πεποίθηση πως η επένδυση στη γνώση και την άρτια

εκπαίδευση της νέας γενιάς αφορά το μέλλον της πατρίδας μας. Είναι τα ισχυρά θεμέλια για

την ουσιαστική και αποτελεσματική αναπτυξιακή επανεκκίνηση της χώρας μας.

Σε αυτό το πλαίσιο θα συνεχίσουμε να εργαζόμαστε με στοχευμένες δράσεις με βασικό μας

στόχο, ένα σχολείο σύγχρονο, με ίσες ευκαιρίες για όλους.  

Γραφείο Τύπου

Γ)  Η εκπαίδευση στο νησί του εγκλήματος έχει ελάχιστους υποστηρικτές. 

ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΕ ΒΑΘΕΙΑ ΚΡΙΣΗ

Δύσκολο να καταλάβει κανείς τι είναι αυτό που ωθεί νέα παιδιά να επιλέξουν μια μορφή διασκέδασης η οποία ουσιαστικά είναι άνευ νοήματος και πέρα κάθε λογικής. Οι γονείς, σε ρόλο απλού παρατηρητή προσπαθούν μάταια να καταλάβουν τι συμβαίνει. Μια κοινωνία διαδραστική με εξωγενής επηρεασμούς που κυριολεκτικά δεν ξέρει να πηγαίνει ή αν έρχεται. Τα προβλήματα υπαρκτά αλλά η κατανόησή τους δύσκολη από  ανθρώπους εγκλωβισμένους σε μια ατέρμονη καθημερινότητα.  Εν τω μεταξύ, φίλοι και συγγενείς συνοδεύουν αδικοχαμένα παιδιά στην τελευταία τους κατοικία.

Αναζητήσαμε μια εξήγηση  στα κείμενα του φιλόσοφου Κορνήλιου Καστοριάδη

  Το πρώτο και κύριο εργαστήριο κατασκευής σύμμορφων προς την κοινωνία ατόμων είναι η οικογένεια. Η κρίση της σύγχρονης οικογένειας δεν έγκειται μόνο ούτε κυρίως στη στατιστική της διάλυση· το βασικό είναι ο θρυμματισμός και η αποσύνθεση των παραδοσιακών ρόλων -άντρας, γυναίκα, γονείς, παιδιά– και η συνέπειά τους: ο άμορφος αποπροσανατολισμός των νέων γενεών.

‘Όσα είπαμε προηγουμένως για τα κινήματα των τελευταίων είκοσι χρόνων ισχύουν και για αυτόν τον τομέα (αν και, στην περίπτωση της οικογένειας, η διαδικασία χρονολογείται από πολύ παλιότερα. Έχει αρχίσει, προκειμένου για τις πιο «εξελιγμένες» χώρες, εδώ και τρία τέταρτα του αιώνα). Η αποσύνθεση των παραδοσιακών ρόλων αντανακλά τη ροπή των ατόμων προς την αυτονομία και περιέχει σπέρματα χειραφέτησης.Έχω όμως επισημάνει από παλιά την αμφισημία των συνεπειών της. Όσο περνούν τα χρόνια, τόσο περισσότερο δικαιούμαστε ν’ αμφιβάλλουμε κατά πόσον η διαδικασία αυτή οδηγεί στην εκκόλαψη νέων τροπών ζωής και όχι στον αποπροσανατολισμό και την ανομία.

Ένα κοινωνικό σύστημα όπου ο ρόλος της οικογένειας περνά σε δεύτερη μοίρα, ενώ ταυτόχρονα ενισχύεται ο ρόλος άλλων θεσμών ανατροφής και διάπλασης, δεν έχει τίποτα το αδιανόητο. Πολλές αρχαϊκές φυλές, όπως άλλωστε και η Σπάρτη, διαμόρφωσαν τέτοια συστήματα. Στη Δύση, από μια περίοδο και μετά, το ρόλο αυτό τον έπαιξε όλο και περισσότερο από τη μια το εκπαιδευτικό σύστημα και από την άλλη η περιρρέουσα κουλτούρα -γενική και ειδική (τοπική: χωριό· η δεμένη με τη δουλειά: εργοστάσιο κ.λπ.).

To δυτικό όμως εκπαιδευτικό σύστημα έχει μπει εδώ και είκοσι χρόνια σε φάση επιταχυνόμενης διάλυσης. Υφίσταται κρίση περιεχομένου: τι μεταδίδεται, και τι πρέπει να μεταδίδεται, και με βάση ποια κριτήρια; Δηλαδή: κρίση των «προγραμμάτων» και κρίση του στόχου προς τον οποίο καταρτίζονται τα προγράμματα. Διέρχεται επίσης κρίση της εκπαιδευτικής σχέσης: ο παραδοσιακός τύπος της αναντίρρητης αυθεντίας έχει γκρεμιστεί, και νέοι τύποι -ο δάσκαλος-συμμαθητής, για παράδειγμα- δεν καταφέρνουν ούτε να διαμορφωθούν, ούτε να αναγνωριστούν, ούτε να διαδοθούν.

Όμως όλες αυτές οι διαπιστώσεις θα παρέμεναν αφηρημένες, αν δεν τις συσχετίζαμε με την πιο εξόφθαλμη και εκτυφλωτική εκδήλωση της κρίσης του εκπαιδευτικού συστήματος, που κανείς δεν τολμά καν να την αναφέρει. Ούτε οι μαθητές ούτε οι δάσκαλοι ενδιαφέρονται πια γι’ αυτό που συμβαίνει μέσα στο σχολείο σαν τέτοιο, και οι μετέχοντες δεν επενδύουν πια στην παιδεία ως παιδεία. Για τους εκπαιδευτικούς έχει γίνει αγγαρεία το προς το ζην, ενώ για τους μαθητές, για τους οποίους έχει πάψει να είναι το μοναδικό άνοιγμα προς τον εξωοικογενειακό κόσμο, και οι οποίοι δεν έχουν ακόμα την απαιτούμενη ηλικία (ή ψυχική δομή) ώστε να μπορούν να τη δουν ως εργαλειακή επένδυση (ολοένα προβληματικότερης άλλωστε αποδοτικότητας), έχει καταντήσει μια βαρετή υποχρέωση.

Με δυο λόγια, το ζητούμενο είναι η απόκτηση ενός «χαρτιού» που θα επιτρέπει την άσκηση ενός επαγγέλματος (εφόσον βρει κανείς δουλειά). Θα μας απαντήσουν ότι, στην ουσία, πάντα έτσι ήταν. Ίσως. Αλλά δεν είναι αυτό το ζήτημα. Άλλοτε -έως πρόσφατα- όλες οι διαστάσεις του εκπαιδευτικού συστήματος (και οι αξίες στις όποιες παρέπεμπαν) ήταν αδιαμφισβήτητες· τώρα δεν είναι πια.

Το νεαρό άτομο προέρχεται από μια παραπαίουσα οικογένεια, συχνάζει -ή και όχι- σ’ ένα σχολείο που το βλέπει σαν αγγαρεία, βρίσκεται τέλος μπροστά σε μια κοινωνία, στην οποία όλες οι «αξίες» και οι «νόρμες» έχουν λίγο πολύ αντικατασταθεί από το «βιοτικό επίπεδο», την «οικονομική επιφάνεια», τις ανέσεις και την κατανάλωση. Ούτε θρησκεία, ούτε «πολιτικές» ιδέες, ούτε κοινωνική αλληλεγγύη με κάποια τοπική ή εργασιακή κοινότητα, με κάποιους «ταξικούς συντρόφους». Αν δεν περιθωριοποιηθεί (ναρκωτικά, εγκληματικότητα, «χαρακτηρολογική» αστάθεια), του μένει η βασιλική οδός της ιδιώτευσης, που μπορεί αν θέλει να την εμπλουτίσει με μία ή περισσότερες προσωπικές μανίες. Ζούμε στην κοινωνία των λόμπι και των χόμπι,

Κορνήλιος Καστοριάδης – Η άνοδος της ασημαντότητας (εκδ. Ύψιλον, 2000, μετάφραση Κώστα Κουρεμένου).